Sadetoprak
Tohum Seçimi ve Saklama Koşulları
Bahçenin kaderi ekim gününden önce belirlenir. Yanlış tohum, en iyi toprakta bile hayal kırıklığı üretir. Doğru tohum ise ihmal edilmiş bir saksıda dahi çimlenir. Bu yüzden kaliteli tohum seçme becerisi, bahçecilikte öğrenilecek ilk teknik konulardan biridir. Aşağıda tohumu nereden alacağınızı, hangi ölçütlere bakacağınızı ve elinizdeki tohumu yıllarca canlı tutmanın yollarını bulacaksınız.
Güvenilir Tohum Kaynakları
Tohumun geçmişini bilmek, çimlenme oranını tahmin etmenin en kısa yolu. Kaynağı belirsiz tohumda ne yaş, ne saklama koşulu, ne de çeşit güvencesi vardır.
- Tescilli tohum firmaları: Paketin üzerinde çeşit adı, üretim/paketleme yılı, net miktar ve minimum çimlenme bilgisi bulunur. En öngörülebilir seçenektir.
- Tohum takas etkinlikleri ve bahçeci grupları: Yerel iklime uyum sağlamış çeşitler burada dolaşır. Verirken ve alırken hasat yılını mutlaka not edin.
- Kendi bahçenizden alınan tohum: En ucuz ve en uyumlu yol. Domates, biber, fasulye, bezelye, marul gibi kendine döllenen türlerde işe yarar.
- Pazardan alınan meyveden tohum çıkarmak: Riskli. Çoğu market ürünü hibrit olduğu için ana bitkiye benzemeyen döller verir.
Paket üzerindeki iki kısaltmayı ayırt edin. F1 hibrit demektir; verim ve tiplilik yüksektir ama tohumunu alıp yeniden ekmek beklediğiniz sonucu vermez. Standart ya da atalık çeşitler ise tohumunu saklamaya uygundur, karşılığında biraz daha dalgalı bir performans gösterir. Balkonda küçük ölçekte üretim yapıyorsanız hibritin tipliliği işinizi kolaylaştırır; tohum bankası kurmak istiyorsanız atalık çeşide yönelin.
Çeşit Seçiminde Bakılacak Ölçütler
Tohum sadece "domates" değildir. Aynı türün onlarca çeşidi arasındaki fark, hasadınızı doğrudan belirler. Seçim yaparken şu sırayı izleyin:
- Olgunlaşma süresi: Pakette yazan gün sayısını, bölgenizin donsuz gün sayısıyla karşılaştırın. Kısa sezonlu yerlerde erkenci çeşitler zorunludur. Ekim takviminizi çıkarmak bu kararı çok kolaylaştırır.
- Büyüme alışkanlığı: Sırık mı, bodur mu? Balkon ve saksı için bodur (determinat) tipler, yer bahçesi için sırık tipler mantıklıdır. Bu seçim aynı zamanda sıra arası mesafeyi ve destek ihtiyacını belirler.
- Hastalık dayanımı: Paketlerdeki dayanım kodları boşuna yazılmaz. Geçen yıl mildiyö ya da fusarium gördüyseniz, dayanımlı çeşit seçmek doğal mücadelenin yarısını halleder.
- Kullanım amacı: Salatalık mı, turşuluk mu? Salçalık mı, sofralık mı? Yanlış amaçlı çeşit, kusursuz yetişse bile mutfakta hayal kırıklığı olur.
- Işık ve sıcaklık toleransı: Kuzey balkonlar için gölgeye toleranslı yeşillikler; sıcak teraslar için sıcağa dayanıklı, çabuk tohuma kalkmayan marul tipleri.
Yeni bir çeşidi doğrudan tüm alana ekmeyin. Küçük bir kısımda deneyin, sonucu yazın. İki sezonda kendi bölgeniz için sağlam bir liste oluşur.
Tohumu Doğru Saklamanın Üç Değişkeni
Tohum canlı bir organizmadır ve yavaş yavaş nefes alır. Saklamanın amacı bu metabolizmayı yavaşlatmaktır. Üç düşman vardır: nem, sıcaklık, ışık.
- Nem: En kritik olan. Tohum kırılganlaşacak kadar kuru olmalı. Fasulye tanesi tırnakla değil, çekiçle kırılacak sertlikteyse iyidir.
- Sıcaklık: Serin ve dalgalanmayan bir yer. Kalorifer yanı, güneş gören pencere önü, garaj gibi ısı oynayan yerler olmaz.
- Işık: Karanlık tercih edilir. Şeffaf kavanoz kullanıyorsanız dolabın içine koyun.
Pratik kural: saklama ortamının sıcaklık derecesi ile bağıl nem yüzdesinin toplamı 50'nin altında kalsın. 10 derece ve %30 nem iyi bir hedeftir.
Adım adım uygulama
- Tohumu bitkide tam olgunlaşana kadar bekletin. Erken toplanan tohum cılız kalır.
- Islak yollu türlerde (domates, salatalık) çekirdeği suda 2-3 gün fermente edin, yüzen boşları atın, iyi yıkayın.
- Gölgede, hava akımı olan yerde ince tabaka hâlinde kurutun. Fırın veya radyatör kullanmayın; embriyo ölür.
- Kâğıt zarfa alın. Üzerine tür, çeşit, hasat yılı ve varsa notunuzu yazın.
- Zarfları kapaklı cam kavanoza koyun. İçine bir miktar silika jel veya pirinç kağıt mendile sarılı olarak ekleyin.
- Kavanozu buzdolabının en soğuk olmayan rafına ya da serin bir kilere yerleştirin. Dolaptan çıkardığınızda terlemesini önlemek için kavanozu oda sıcaklığına gelene kadar açmayın.
Yaklaşık ömürler
| Tür | İyi koşulda kullanım süresi |
|---|
| Soğan, pırasa, maydanoz | 1-2 yıl |
| Havuç, biber, ıspanak | 2-3 yıl |
| Domates, marul, fasulye, bezelye | 3-4 yıl |
| Kabak, salatalık, pancar, turp | 4-5 yıl |
Ekmeden Önce Canlılık Testi
Eski tohuma güvenmek yerine test edin. On dakikalık iş, boş bir sezonu önler.
- 10 tohumu nemli kâğıt havluya dizin, katlayın, kilitli poşete koyun.
- Ilık bir yerde bekletin. Pakette